https://jcsr.hsu.ac.ir/ مطالعات فرهنگی تاب آوری( با رویکرد میان رشته ای) fa daily 1 Thu, 23 Oct 2025 00:00:00 +0330 Thu, 23 Oct 2025 00:00:00 +0330 https://jcsr.hsu.ac.ir/article_234752.html تاب‌آوری یکی از مفاهیم بنیادین علوم رفتاری است که به توانایی افراد، جوامع و نظام‌های سلامت برای سازگاری، بازیابی و رشد در مواجهه با فشارهای روانی–اجتماعی و بحران‌های ساختاری اشاره دارد. این مفهوم طی دو دهه اخیر از سطح فردی و روان‌شناختی به چارچوبی چندبعدی و میان‌رشته‌ای شامل ابعاد زیستی، اجتماعی، فرهنگی و سیاست‌گذاری ارتقا یافته است. هدف مطالعه حاضر بررسی مفهوم تاب‌آوری و ارتباط آن با پزشکی پیشگیری و اجتماعی است. جستجوی جامع در پایگاه‌های PubMed، Scopus و Google Scholar در بازه سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ با استفاده از کلیدواژه‌های «Resilience»، «Social Medicine»، «Community Medicine»، «Public Health» و «Preventive Medicine» انجام شد. بر اساس معیارهای ورود، ۳۵ مقاله کلیدی با کیفیت مناسب انتخاب و داده‌ها با روش تحلیل محتوا بررسی شدند .نتایج نشان داد تاب‌آوری در پزشکی اجتماعی صرفاً به ویژگی‌های فردی محدود نمی‌شود بلکه به ظرفیت‌های جمعیتی، شبکه‌های اجتماعی و سیاست‌گذاری‌های سلامت وابسته است. مداخلات جامعه‌محور، برنامه‌ریزی سلامت مبتنی بر تاب‌آوری و تقویت سیستم‌های بهداشتی نقش کلیدی در کاهش نابرابری‌های سلامت و ارتقای کیفیت زندگی دارند. همچنین شواهد حاکی از آن است که تاب‌آوری جمعی و سرمایه اجتماعی تأثیر قابل‌توجهی بر سرعت بازتوانی جوامع و پیامدهای روانی پس از بحران‌ها دارد .تاب‌آوری مفهومی میان‌رشته‌ای است که پل ارتباطی بین سلامت فردی و سلامت جمعیت ایجاد می‌کند. ادغام تاب‌آوری در چارچوب‌های پزشکی پیشگیری و اجتماعی می‌تواند ظرفیت تطبیقی نظام سلامت را ارتقا داده و استراتژی‌های پایدار سلامت عمومی را تقویت کند. https://jcsr.hsu.ac.ir/article_240585.html پژوهش حاضر که با هدف بررسی اثربخشی آموزش تاب‌آوری بر کاهش نشانه‌های افسردگی، اضطراب، پرخاشگری و اختلال خواب نوجوانان مبتلا به اختلال فشار روانی پس از سانحه (PTSD) جنگ 12 روزه ایران – اسرائیل اجرا شد، از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس-آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمام دانش‌آموزان مقطع متوسطه اول شهرری در سال تحصیلی 1404-1403 بود که در تیر ماه سال 1404 دچار اختلال فشار روانی پس از سانحه جنگ 12 روزه ایران – اسرائیل شده بودند. نمونه آماری شامل 30 نفر از دانش‌آموزان مقطع متوسطه اول شهرری (15 نفر گروه آزمایش و 15 نفر گروه کنترل) بودند که در آزمون تشخیصی PCL-5 نمره بیشتر از 50 کسب کرده بودند. نمونه‌گیری به‌روش دردسترس انجام شد و نمونه‌ها بطور تصادفی به گروه‌های کنترل و آزمایش تخصیص یافتند. سپس به گروه آزمایش، تحت آموزش تاب‌آوری کراگر (2006) قرار گرفت و گروه کنترل در انتظار ماند. یافته‌ها نشان داد که آموزش تاب‌آوری اثر معناداری بر کاهش نشانه‌های افسردگی، اضطراب، پرخاشگری و اختلال خواب دانش‌آموزان دارای اختلال فشار روانی پس از سانحه جنگ 12 روزه ایران - اسرائیل داشته است (05/0>P). بطوریکه گروه آزمایش در مقایسه با دانش‌آموزان گروه کنترل، ۷۳ درصد کاهش علائم افسردگی، ۸۶ درصد کاهش علائم اضطراب، ۸۹ درصد کاهش علائم پرخاشگری و ۵۸ درصد کاهش علائم اختلال خواب داشتند. بر اساس نتایج، به مشاوران و روانشناسان بکارگیری تکنیک-های تقویت تاب‌آوری در جهت بهبود اختلال فشار روانی پس از جنگ، توصیه می‌شود. https://jcsr.hsu.ac.ir/article_240586.html چکیدهتاب‌آوری مقوله‌ای روان‌شناختی است که جامعه را به گونه‌ای هدفمند به‌سوی خوش‌بینی و مثبت‌اندیشی سوق می‌دهد. این فرآیند، با رویکرد مقاومت‌اندیشی و همچنین با شگردی تحلیل‌گرایانه، حقایق را به‌صورت واقعی محقّق می‌سازد و با توجه به تعادلی که در رخدادهای بستر جامعه می‌آفریند، صورت و سیرت زیبایی را از پدیده‌های اجتماعی- فرهنگی به‌ارمغان می‌آورد. این جستار، با هدف بررسی تاب‌آوری فرهنگی در ژرف‌ساخت مؤلفه‌های فرهنگی داستان «سیاوش» شاهنامۀ فردوسی پرداخته تا با سازوکارهای سازمان‌یافته و شگرف، نمود آن‌را در بستر این اثر مشخص سازد. با تحلیل و پردازش اشعار ساختارمند تاب‌آورانۀ داستان «سیاوش»، مشخص شد که شیوه‌ها و راهکارهای مناسبی، به‌همراه مؤلفه‌های اصولی و زیربنایی ارزش‌مندی برای ارتقاءِ تاب‌آوری فرهنگی جامعۀ بشری، در درون‌مایۀ غنی اثر مذکور وجود دارد. بنابراین، پژوهش حاضر برآن است تا با روش توصیفی- تحلیلی، به واکاوی درون‌ساخت و برون‌ساخت اشعار داستان «سیاوش» شاهنامۀ فردوسی بپردازد و از این رهگذر درونه و برونۀ ذاتی سازه‌های مستحکم و سلسله‌وار زایش‌مند آن‌را که در رویش و پرورش پدیده‌های ارزش‌مند تاب‌آور فرهنگی، نقش بنیادینی دارند و بر غنای فرهنگ جامعۀ انسانی تأثیرگذار هستند، برای مخاطب به‌نمایش بگذارد.واژه‌های کلیدی: تاب‌آوری فرهنگی، شاهنامۀ فردوسی، داستان سیاوش، پدیده‌های تاب‌آ‌ورانه.